موضوع: آموزش موسيقي ايراني در دانشگاه

زمان: يكشنبه 21 آبان (12 نوامبر) ساعت 14:30

مكان: تالار آويني دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران

سخنرانان: مجيد كياني، دكتر محسن حجاريان، داريوش طلايي و محمدرضا درويشي

شنوندگان: حدود 200 نفر دانشجو

شنونده هاي سرشناس: دكتر خسرو مولانا و علي اكبر شكارچي

كيفيت اجراي برنامه: هريك از سخنرانان به ترتيب مباحثي را طرح كردند و پس از 15 دقيقه تنفس، نشست پرسش و پاسخ شكل گرفت. در اينجا گزيده هايي از سخنان مطروحه را مي توانيد بخوانيد.

دكتر محسن حجاريان، موسيقي شناس (اتنوموزيكولوگ)

موسيقي از ديرباز دو كاركرد عمده داشته است. يكي به عنوان كالاي مصرفي كه مستقيماً به عنوان يك كالا و يا در خدمت عرضه كالاهاي ديگر، مورد استفاده قرار مي گيرد. وجه ديگر موسيقي، كاركرد هنري آن مي باشد كه بازتاب دهنده تفكر بشري است. اين دو گرايش هميشه بوده اند. اما در دوره حاضر به نظر مي رسد وجه تجارتي موسيقي مي خواهد وجه هنري و فرهنگي آن را ببلعد. مي خواهد همه موسيقي ها را به كالا تبديل كند. يك نمونه اش همين كارهاي تلفيقي است كه برخي شركت ها و موسسات جهاني به آن دامن مي زنند. موسيقي هايي كه براي فروش توليد مي كنند، نه هندي اند نه تركي نه عربي و نه غربي. نمونه ديگر كالايي كردن موضوعات فرهنگي، بحثها و رويكردهاي مولانا شناسي است. صوفي هاي چرخان را الان در تركيه به مثابه يك كالا مي فروشند. مولانا يك بهانه شده است . آنچه مهم مي نمايد، رقص سماع و هتل و هواپيما و توريست و اين جور چيزهاست.

اما در مورد آموزش موسيقي ايراني و به ويژه آنچه در دپارتمان موسيقي دانشگاه تهران مي گذرد، متأسفانه بايد بگويم كه دانشجويان عزيز، شما داريد عمرتان را تلف مي كنيد. چيزهايي را به خورد شما مي دهند كه به دردتان نمي خورد و چيزهايي از شما دريغ شده است كه به عنوان يك موسيقيدان نيازمند آن هستيد. الان موسيقي ايراني در اين مجموعه جايگاه سستي دارد و موسيقي اقوام ايراني هم كه اصلاً جايگاهي ندارد. ما فراموش كرده ايم كه موسيقي اقوام ايراني با موسيقي دستگاهي رابطه اي اندام ‌واره اي دارند.  يكي از وظايف دپارتمان موسيقي دانشگاه تهران جلوگيري از نابودي اين گونه از موسيقي است.

الان در اينجا ملاحظه مي كنيم به جاي مباحث كليدي و مورد نياز دانشجويان ايراني، درس هايي از موسيقي عربي و هندي و تركي ارائه مي شود. البته اين ايرادي ندارد ولي من به جرأت مي گويم در ايران حتي يك نفر كه در خصوص موسيقي تركي، عربي و هندي تخصص داشته باشد، وجود ندارد. پس چگونه اين درس ها را در چارچوب گنجانده اند؟ دانشجويان عزيز! شما به واسطه آنكه در اين سيستم آموزشي غلط گير افتاده ايد، هيچ چيز درستي از موسيقي نمي دانيد. نمي خواهم بي سوادي تان را به رخ بكشم. شما تقصيري نداريد. اين وضع موجود، شما را به اينجا رسانده است و شما هم چاره اي نداريد كه اين روند را تحمل كنيد. من هم توصيه مي كنم ادامه دهيد و اين مدرك ليسانس قلابي را بگيريد. شما به اين مدرك احتياج داريد، خانواده شما هم همينطور. اين برگه قلابي را بگيريد و بعد يك ترونودي يا غمنامه براي موسيقي ايراني بسازيد. اگر هم عشق و علاقه اي به موسيقي داريد در خارج از دانشگاه به دنبالش باشيد. مشكل شما در اين دپارتمان يك مشكل بنيادي است. وقتي عنان امور به دست يك آدم بي سواد بيفتد،‌ نتيجه همين است كه مي بينيد. اما اگر كسي به دنبال اصلاح باشد من فقط يك جواب دارم و آن اينكه آقايان بي سواد درس ندهند. وقتي بلد نيستيد چرا اصرار داريد به ديگران ياد بدهيد. بگذاريد كسي كه بلد است به ميدان بيايد.

مجيد كياني نوازنده سنتور و مولف كتاب هفت دستگاه موسيقي ايران

سنگ بناي آموزش موسيقي در دانشكده هنرهاي زيبا از زمان ورود استاد برومند به اين مكان درست بود. نتيجه‌اش را هم همه ديدند ولي من فكر مي كنم در ادامه آن جريان، ما نتوانستيم كيفيت آغازين را تا به امروز نگه داريم. الان وضعيت آموزش موسيقي در دانشگاه هاي ما بسيار آشفته است. وقتي صحبت از موسيقي علمي مي شود،‌ كسي به موسيقي ايراني نمي انديشد. در حالي كه شيوه آموزش اساتيد قديم كاملاً علمي است. منتهي شفاهي است. موسيقي ما يك ساختار هندسي و رياضي دارد و رياضي هم كه خوب مي دانيد يكي از شاخه هاي مهم علم است.

الان من معتقدم با همين وضعيت آشفته آموزش موسيقي ايراني، دانشجويان كار زيادي نمي توانند بكنند. من هم توصيه مي كنم درستان را بخوانيد و مدركتان را بگيريد. منتهي دنبال موسيقي هم باشيد. اينجا مطلب مهمي ياد نمي گيريد. از دانشگاه مدرك بگيريد و از بيرون، معرفت موسيقايي.

داريوش طلايي نوازنده تار و نويسنده كتاب نگرشي نو بر موسيقي ايراني

يكي از مشكلات زيانبار آموزش موسيقي در ايران،‌ زايل كردن آموزشهاي قبلي هنرآموز است. كسي يك دوره اي را در جايي مي گذراند و در جاي ديگر به او مي گويند هر آنچه را آموخته بايد به دور بريزد. اين نگرش ضربه زيادي به آموزش هنرآموز مي زند.

يكي ديگر از مشكلات بنيادي ما در آموزش موسيقي، ‌نداشتن پاسخ مناسب براي چرايي آن است. اينكه اصولاً ما از آموزش موسيقي چه هدفي را دنبال مي‌كنيم؟ تكليف يك نوازنده ويولن در سيستم غربي كاملاً روشن است ولي ما از آموزش موسيقي ايراني چه مي خواهيم؟ آيا مي خواهيم نوازنده تربيت كنيم؟ چه نوازنده اي؟ براي نوازندگي در كجا؟ گروه نوازي يا تكنوازي؟ اگر گروه نوازي است با كدام قطعه و رپرتوار؟ آيا مي خواهيم آهنگساز تربيت كنيم؟ آهنگساز كدام موسيقي؟ ايراني يا غربي؟ و پرسشهايي از اين دست.

در قديم آموزش موسيقي ايراني خيلي روشنتر از الان بود. ما حتي آدم هايي داشتيم  كه چندين ويژگي را به طور همزمان داشتند. نظريه پرداز،‌آهنگساز،‌نوازنده و خواننده بودند. در آموزش موسيقي يك رويه اي را دنبال مي كردند و معلوم بود  كه چه هدفي را دنبال مي كنند. ما بايد گذشتگان را آنطور كه بوده اند خوب بشناسيم. گاهي اوقات در توصيف اساتيد قديم اغراق مي كنيم. بياييد صادقانه بگوييم كه آنها كه بودند و چه مي كردند. در حال حاضر هم درس هاي موسيقي ايراني و   دروس خارج از موسيقي ايراني، به نظر من هيچ مباينتي با هم ندارند. خوب است كه يك موزيسين ايراني  هارموني و كنترپوان را فرابگيرد و موزيسين كلاسيك نيز رديف بداند. نبايد بين اين دو مقوله ديوار كشيد.

محمدرضا درويشي آهنگساز و نويسنده كتاب دائره‌المعارف موسيقي ايران

خيلي از چيزهايي كه در سيستم آموزشي جديد به دانشجو ارائه مي‌شوند،‌صرفاً يك تكنيك هستند. تكنيك هم ابزاري  بيش نيست. مي تواند در خدمت موسبقي ايراني باشد يا يك موسيقي ديگر. مي تواند در خدمت معنويت قرار گيرد يا  چيزي غير از آن. بنابراين اصل وجود اينها را نمي توان منكر شد. نوع برخورد با آنها و نحوه استفاده از مقولات جديد، براي ما تعيين كننده خواهد بود.

موضوع ديگر آنكه در دانشگاه هاي ما امكان آموزش دقيق برخي مقولات واقعاً وجود ندارد. براي مثال موسيقي نواحي ايران را نمي توان آن طور كه هست،  در دانشگاه آموزش داد. براي آموزش واقعي هر يك از موسيقي هاي مناطق ايران بايد در آن فرهنگها زندگي كرد و در واقع جزئي از آنها شد. اما در دانشگاه مي توان از ساز و سخن اساتيد موسيقي نواحي ايران بهره برد و همينطور بحث هاي نظري را پيش كشيد.