موســــيقی مــا

تندخوانی در آوازهای بومی ایران

مردمانی که در شهر می زیند، از محیط های ایلی و روستایی چندان خبر ندارند و یا اگر دارند خیلی کلی است، برای مثال آب و هوای خوب و یا خوراکی های محلی و غیره. اما به واقع در گوشه کنار زیست بوم های غیر شهری ایران، دیدنی ها و شنیدنی های فراوانی وجود دارد که همواره می توانند جلا دهنده چشم و گوش دود گرفته شهرنشینان باشند. یکی از این موارد آوازهای ناب و غالباً دست نخورده بومی هستند. آوازهایی که نه تنها رنگی از مدنیت و شهرنشینی به خود نگرفته اند، بلکه آشکارا فریاد چند صد ساله و گاه چند هزار ساله می زنند. البته ادعای چند هزار سال برای یک آواز شاید غلوآمیز باشد ولی خوشبختانه مدرک صوتی قابل تأملی وجود دارد که در آینده بدان خواهم پرداخت.

یک ویژگی جالب برخی آوازهای بومی ایران در مقایسه با انواع شهری، تندخواندن واژگان است که همچنان حاوی معنی هستند و صرفاً ادوات بیانی و آوازی به حساب نمی آیند. به حز بحر طویل، مشابه آن را در موسیقی دستگاهی نداریم. حتی آوازهای قدیمی ضبط شده در دوران قاجار نیز فاقد این ویژگی منحصر به فرد هستند. اینک به چند نمونه از نقاط مختلف ایران گوش کنید.

آواز "حه يران" با صدای خضر قادری از موسیقی کردی را گوش کنید

آواز "گلم" با صدای نریمان فاضلی از موسیقی بختیاری را گوش کنید

آواز "یار یار" با صدای کورش اسدپور از موسیقی بویراحمد را گوش کنید

 "بحر طویل" با صدای حاج قربان سلیمانی از موسیقی خراسان را بشنوید

نمونه آخری که با صدای زنده یاد حاج قربان سلیمانی است، کمی جای بحث دارد. اول اینکه به معنی خاص آواز نیست و نوعی ضربی خوانی موسوم به بحر طویل است. دیگر اینکه سرعت ادای واژگان در مقایسه با نمونه های کردی، بختیاری و بویراحمدی، خیلی تند نیست و براحتی می توان واژه ها را از لابلای ملودی استخراج کرد و نکته سوم اینکه بحر طویل در موسیقی عامیانه شهری تا چند دهه پیش حضوری قوی داشت و مختص وادی خراسان نیست. اما دیگر نمونه ها کاملاً خاص همان منطقه اند و تالی ندارند.

بیان انگیزه من از نگارش این مطلب هم شاید خالی از لطف نباشد. شبی در پاییز 1386 یکی از دوستان دوران دانشگاه را برای دیدن مجموعه برنامه هایی تحت عنوان شب های موسیقی ایران به تالار وحدت دعوت کردم. آن شب نوبت هنرمندان موسیقی استان آذربایجان غربی بود و بنا به اقتضای جمعیتی این استان، بخشی هم به اجرای موسیقی کردی از شهرستان اشنویه اختصاص داشت که یک خواننده جوان، دقایقی به خواندن آواز "حه یران" ـ نمونه ای که در این نوشتار از حنجره خضر قادری شنیدیدـ پرداخت. دوست یزدی ام که تربیتی کاملاً شهری داشت و اهل انواع موسیقی هم بود با ذوق بسیار گفت: چقدر جالب شبیه رپ می خواند!! نمونه اش را تا کنون نشنیده بودم!

                                                      تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل

مطالب مرتبط:

 جای خالی بحر طویل در موسیقی امروز